Bierzmowanie

Wśród sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego bierzmowanie zajmuje drugie miejsce. Jest kolejnym etapem na drodze do pełnego wejścia w misterium Chrystusa i Kościoła. Jedność tych sakramentów wynika stąd, że przez nie dokonuje się stopniowe i całkowite upodobnienie do Chrystusa — mają więc zarazem wymiar osobisty i wspólnotowy.

W tym porządku widać wyraźny dynamizm. Przez sam chrzest człowiek nie został jeszcze wprowadzony w całe misterium ani nie osiągnął pełni. Bierzmowanie znajduje się między chrztem a Eucharystią: zakłada pierwszy sakrament i domaga się drugiego. Ochrzczony postępuje dzięki niemu na drodze, ale jej jeszcze nie kończy.

Katechizm podkreśla, że sakramenty te tworzą fundamenty życia chrześcijańskiego (1212) i że ich jedność należy zachować (1285, 1306).

Bierzmowanie łączy się z chrztem, ale także się od niego różni. Dar Ducha Świętego otrzymują ci, którzy przez zanurzenie w śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa zostali odnowieni i włączeni do Kościoła.

Według nauki Ojców Kościoła chrzest potrzebuje dopełnienia — dlatego bierzmowanie nazywano confirmatio baptismi, potwierdzeniem chrztu. Nie znaczy to, że chrzest jest niedoskonały, lecz że zostaje dopełniony przez wylanie Ducha Świętego jako źródła nowego życia i darów służących całej wspólnocie.

Odwołując się do najstarszej tradycji wspólnej Kościołom Wschodu i Zachodu, Katechizm przytacza wyrażenie św. Cypriana, według którego bierzmowanie razem ze chrztem tworzy „podwójny sakrament" (1290). Skutkiem bierzmowania jest wzrost i pogłębienie łaski chrzcielnej (1303), a sama nazwa Confirmatio wskazuje na umocnienie tej łaski (1285, 1289).

Na związek ze chrztem wskazują dwa elementy obrzędu: wyznanie wiary chrzcielnej przed bierzmowaniem (1298) oraz świadek bierzmowania, którym co do zasady powinien być rodzic chrzestny (1311).

Eucharystia jest głównym znakiem Paschy Chrystusa i znakiem jedności wspólnoty wierzących. Przez Komunię wchodzi się głębiej w misterium paschalne zapoczątkowane przez chrzest.

Bierzmowany zostaje uzdolniony do pełniejszego udziału w Eucharystii jako ofierze Nowego Przymierza. Już ochrzczony ma prawo do udziału w niej, ale dopiero bierzmowany może w niej uczestniczyć w sposób najpełniejszy.

Katechizm stwierdza wprost, że Eucharystia dopełnia wtajemniczenie chrześcijańskie (1322), i dlatego umieszcza ją jako trzeci sakrament. Tę jedność podkreśla zwyczaj udzielania bierzmowania podczas Mszy św. (1321).

Bierzmowanie może i powinien przyjąć każdy ochrzczony, który go jeszcze nie otrzymał (1306). Ponieważ chrzest, bierzmowanie i Eucharystia tworzą jedną całość, wierni mają obowiązek przyjąć ten sakrament w odpowiednim czasie. Bez niego chrzest pozostaje ważny i skuteczny, ale wtajemniczenie jest niedopełnione.

W Kościele zachodnim, gdzie powszechnie chrzci się niemowlęta, bierzmowania udziela się zwykle w „wieku rozeznania", a wcześniej jedynie w niebezpieczeństwie śmierci (1307). Konferencje Episkopatu mogą jednak ustalić inny wiek.

Warto zwrócić uwagę na rozróżnienie, które łatwo przeoczyć: Katechizm nie potwierdza przekonania, że bierzmowanie jest sakramentem „dojrzałości chrześcijańskiej". Nie należy bowiem mylić wieku dojrzałego w wierze z dojrzałością naturalną (1308). Łaska chrztu jest darmowym wybraniem i nie potrzebuje „zatwierdzenia", by stać się skuteczną. Katechizm przywołuje tu św. Tomasza, przypominając, że także dzieci, które otrzymały moc Ducha Świętego, odważnie walczyły za Chrystusa aż do przelania krwi.

Dlatego Kościół pragnie, by żaden ochrzczony — także najmłodsze dziecko — nie odszedł z tego świata bez bierzmowania (1314). Z tego powodu prawo powszechne pozwala każdemu kapłanowi udzielić tego sakramentu w niebezpieczeństwie śmierci.

Przygotowanie ma doprowadzić chrześcijanina do ściślejszego zjednoczenia z Chrystusem i żywszej przyjaźni z Duchem Świętym, przejawiającej się w otwarciu na Jego dary i w podjęciu odpowiedzialności apostolskiej (1309).

Przygotowanie katechetyczne ma rozbudzić i umocnić świadomość przynależności do Kościoła — zarówno powszechnego, jak i miejscowej wspólnoty parafialnej. Katechizm podkreśla, że odpowiedzialność za przygotowanie kandydatów spoczywa na całej wspólnocie, nie tylko na duszpasterzach.

Przygotowanie duchowe obejmuje przystąpienie do sakramentu pokuty, aby kandydaci przyjęli dar Ducha Świętego w stanie łaski, oraz bardziej intensywną modlitwę (1310). Wzorem są Maryja i Apostołowie, którzy trwali na modlitwie, oczekując Zesłania Ducha Świętego.

Forma przygotowania zależy od tego, kto przystępuje do sakramentu. Dorosłych katechumenów przygotowuje się do wszystkich sakramentów wtajemniczenia naraz. Dorosłych już ochrzczonych — przez katechumenat dostosowany do ich sytuacji. Przygotowanie dzieci należy przede wszystkim do rodziców, wspieranych przez katechezę; chodzi w nim nie tylko o formację intelektualną, lecz o stopniowe umacnianie ducha wiary.

Nauka Katechizmu ukazuje bierzmowanie jako sakrament wtajemniczenia chrześcijańskiego, a nie sakrament dojrzałości — ta bowiem wiąże się z całym wtajemniczeniem, a nie z jednym tylko sakramentem.

Głównym skutkiem bierzmowania jest dar Ducha Świętego. Dzień bierzmowania jest dla ochrzczonego tym, czym dla Kościoła i apostołów była Pięćdziesiątnica — można je więc uważać za udział w wydarzeniu Zesłania Ducha Świętego. Otrzymany dar staje się źródłem szczegółowych darów i owoców, będących trwałymi dyspozycjami do postępowania według Ducha.

W przygotowaniu należy akcentować teologiczną jedność sakramentów wtajemniczenia oraz związek z Kościołem powszechnym i lokalnym. Jan Paweł II wzywał pasterzy, by nauczali o głębokiej więzi łączącej bierzmowanie ze chrztem i traktowali je jako integralną część wtajemniczenia, a nie jego uzupełnienie do wyboru.